مری شلی

مری شِلی (Mary Wollstonecraft Shelley، زادهٔ ۳۰ اوت ۱۷۹۷ در لندن – درگذشتهٔ ۱ فوریهٔ ۱۸۵۱) رمان‌نویس انگلیسی و خالق رمان گوتیکِ «فرانکشتاین؛ یا، پرومتهٔ مدرن» است که آن را در ۱۸۱۸ منتشر کرد و امروز یکی از نخستین نمونه‌های جدی «علمی–تخیلی» و از تأثیرگذارترین آثار ادبیات مدرن شمرده می‌شود. او دختر دو چهرهٔ بزرگِ فکریِ عصر خود بود: فیلسوف و فمینیست مشهور «مری ولستون‌کرافت» و نویسنده و متفکر رادیکال «ویلیام گادوین»؛ مادرش چند روز پس از زایمان از دنیا رفت و مری در خانه‌ای بزرگ شد که کتاب، بحث سیاسی و ایده‌های برابری‌خواهانه در آن محور تربیت بود. 

در نوجوانی، آشنایی و عشقش به شاعر رمانتیک «پرسی بیش شِلی» او را به گسستی جنجالی از خانه کشاند و سفرهای مشترک، از جمله تابستان معروف ۱۸۱۶ کنار دریاچهٔ ژنو در کنار لرد بایرون، زمینه‌ساز نوشتن «فرانکشتاین» شد؛ داستان دانشمندی که موجودی زنده می‌آفریند و مسئولیت اخلاقی‌اش را برنمی‌تابد. پژوهش‌های تازه روی دفترچه‌های شخصی او نشان می‌دهد که علاوه بر آن «مسابقهٔ داستان‌گویی» در ژنو، سوگ‌ها و فجایع خانوادگی – از جمله خودکشی خواهرناتنی‌اش فِنی ایملی و مرگ همسرِ نخستِ پرسی – نیز به‌شدت بر شکل‌گیری مضمون‌های تنهایی، طردشدن و «آفریدن و رها کردن» در این رمان اثر گذاشته است. 

مری شلی در کنار «فرانکشتاین» رمان‌های دیگری چون «والپرگا»، «آخرین انسان» (The Last Man)، «لودور» و «فالکنر» و سفرنامه‌ها و داستان‌های کوتاه متعددی نوشت و پس از غرق‌شدن پرسی در ۱۸۲۲، سال‌ها زندگی‌اش را صرف ویرایش، انتشار و احیای شعرهای او کرد تا نامش را در تاریخ ادبیات تثبیت کند. هرچند در قرن نوزدهم بیش از همه به‌عنوان «بیوهٔ پرسی شِلی» شناخته می‌شد، پژوهش‌های دهه‌های اخیر جایگاه او را به‌عنوان نویسنده‌ای مستقل، با صدای سیاسی و تخیلی نیرومند، بازشناسی کرده‌اند؛ امروز مری شلی هم به‌خاطر «مادر» دانسته‌شدن ژانر علمی–تخیلی و هم برای نگاه انتقادی‌اش به قدرت، علم، جنسیت و مسئولیت انسانی، یکی از چهره‌های محوری رمان رمانتیک و گوتیک انگلیسی به‌شمار می‌رود.